初期佛敎 經典叢書초기불교 경전 총서

AN 2.43 – 2.52

회중 품

Parisavaggo

AN 2.43

AN 2.43

교차 검사현대역 준비 중

둘 모음 빠알리Dukanipātapāḷi

5. Parisavaggo

5. 회중 품

주 Parisavagga. parisā=회중(아래 「보고」 참조)

PN:an2.43/0.2 · 교차 검사

43

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.[불확실]

불확실 Dvemā 틀=an2.1/1.7·an2.11/11.1 선례. parisā 역어 선택은 「보고」 ③ — 이하 43~52 전 구간 동일하므로 이 자리에만 표시

PN:an2.43/43.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

주 an2.3/3.2 등 선례 고정

PN:an2.43/43.2 · 교차 검사

Uttānā ca parisā gambhīrā ca parisā.

얕은 회중과 깊은 회중이다.

PN:an2.43/43.3 · 교차 검사

Katamā ca, bhikkhave, uttānā parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 얕은 회중인가?

주 정본 No.116 + an2.33/33.6 선례

PN:an2.43/43.4 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū uddhatā honti unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatī asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriyā.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 들떠 있고, 거만하고, 경솔하고, 수다스럽고, 말이 산만하고, 마음챙김을 놓아버리고, 또렷이 알아차리지 못하고, 삼매에 들지 못하고, 마음이 흩어지고, 기능이 제멋대로이다.[불확실]

불확실 정본 No.117 「비구들이여, 여기」. 확정 술어: muṭṭhassati=마음챙김을 놓아버린, sampajāna=또렷이 알아차리는, asamāhita=삼매에 들지 못한, indriya=기능. pākatindriya는 선례 없음(DPD lit. common faculties)

PN:an2.43/43.5 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, uttānā parisā.

비구들이여, 이것을 얕은 회중이라 한다.

주 an2.1/1.19 등 선례 고정

PN:an2.43/43.6 · 교차 검사

‘‘Katamā ca, bhikkhave, gambhīrā parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 깊은 회중인가?

PN:an2.43/43.7 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū anuddhatā honti anunnaḷā acapalā amukharā avikiṇṇavācā upaṭṭhitassatī sampajānā samāhitā ekaggacittā saṃvutindriyā.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 들뜨지 않고, 거만하지 않고, 경솔하지 않고, 수다스럽지 않고, 말이 산만하지 않고, 마음챙김이 확립되고, 또렷이 알아차리고, 삼매에 들고, 마음이 하나로 모이고, 기능을 단속한다.

주 확정 술어: upaṭṭhitassati=마음챙김이 확립된, sampajāna, indriya=기능

PN:an2.43/43.8 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, gambhīrā parisā.

비구들이여, 이것을 깊은 회중이라 한다.

PN:an2.43/43.9 · 교차 검사

Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

주 an2.3/3.10 등 선례 고정

PN:an2.43/43.10 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ gambhīrā parisā’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 깊은 회중이다.

주 an2.2/2.5 선례 고정

PN:an2.43/43.11 · 교차 검사

AN 2.44

AN 2.44

교차 검사현대역 준비 중

44

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.44/44.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.44/44.2 · 교차 검사

Vaggā ca parisā samaggā ca parisā.

분열한 회중과 화합한 회중이다.

PN:an2.44/44.3 · 교차 검사

Katamā ca, bhikkhave, vaggā parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 분열한 회중인가?

PN:an2.44/44.4 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 다툼을 일으키고, 싸움을 일으키고, 논쟁에 빠져 서로를 입의 창으로 찔러대며 머문다.

주 bhaṇḍanajāta·kalahajāta·vivādāpanna·mukhasatti·vitudanta 모두 선례 없음. mukhasatti는 DPD lit. mouth spear를 그대로 살림

PN:an2.44/44.5 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, vaggā parisā.

비구들이여, 이것을 분열한 회중이라 한다.

PN:an2.44/44.6 · 교차 검사

‘‘Katamā ca, bhikkhave, samaggā parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 화합한 회중인가?

PN:an2.44/44.7 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 화합하고, 서로 기뻐하고, 다투지 않고, 우유와 물처럼 어우러져 서로를 사랑스러운 눈으로 바라보며 머문다.

주 piyacakkhu는 정본 No.208(piya 문맥별)에 따라 이 자리에서 「사랑스러운 눈」으로 옮김. khīrodakībhūta 선례 없음

PN:an2.44/44.8 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, samaggā parisā.

비구들이여, 이것을 화합한 회중이라 한다.

PN:an2.44/44.9 · 교차 검사

Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

PN:an2.44/44.10 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ samaggā parisā’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 화합한 회중이다.

PN:an2.44/44.11 · 교차 검사

AN 2.45

AN 2.45

교차 검사현대역 준비 중

45

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.45/45.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.45/45.2 · 교차 검사

Anaggavatī ca parisā aggavatī ca parisā.

으뜸을 갖추지 못한 회중과 으뜸을 갖춘 회중이다.[불확실]

불확실 anaggavatī/aggavatī 선례 없음. agga(으뜸)+vant(갖춘)의 축자 결합

PN:an2.45/45.3 · 교차 검사

Katamā ca, bhikkhave, anaggavatī parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 으뜸을 갖추지 못한 회중인가?

PN:an2.45/45.4 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ therā bhikkhū bāhulikā honti sāthalikā, okkamane pubbaṅgamā, paviveke nikkhittadhurā, na vīriyaṃ ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 장로 비구들이 사치스럽고, 해이하고, 물러남에 앞장서고, 홀로 떨어져 지냄[불확실]에 대해서는 짐을 내려놓고, 얻지 못한 것을 얻기 위해, 이르지 못한 것에 이르기 위해, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작하지 않는다.[불확실]

불확실 선례: thera bhikkhu=장로(an2.39), nikkhittadhura=짐을 내려놓은(an8.30/17.2), pubbaṅgama=앞장서는(an1.56/56.1). okkamana·paviveka·bāhulika·sāthalika 선례 없음

PN:an2.45/45.5 · 교차 검사

Tesaṃ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjati.

그들의 뒤를 잇는 사람들은 본 것을 그대로 따라 하게 된다.

주 diṭṭhānugati 선례 없음

PN:an2.45/45.6 · 교차 검사

Sāpi hoti bāhulikā sāthalikā, okkamane pubbaṅgamā, paviveke nikkhittadhurā, na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya.

그 사람들 또한 사치스럽고, 해이하고, 물러남에 앞장서고, 홀로 떨어져 지냄에 대해서는 짐을 내려놓고, 얻지 못한 것을 얻기 위해, 이르지 못한 것에 이르기 위해, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작하지 않는다.

주 Sāpi의 sā는 앞 문장 janatā(여성 단수)를 받는다

PN:an2.45/45.7 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, anaggavatī parisā.

비구들이여, 이것을 으뜸을 갖추지 못한 회중이라 한다.

PN:an2.45/45.8 · 교차 검사

‘‘Katamā ca, bhikkhave, aggavatī parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 으뜸을 갖춘 회중인가?

PN:an2.45/45.9 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ therā bhikkhū na bāhulikā honti na sāthalikā, okkamane nikkhittadhurā, paviveke pubbaṅgamā, vīriyaṃ ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 장로 비구들이 사치스럽지 않고, 해이하지 않고, 물러남에 대해서는 짐을 내려놓고, 홀로 떨어져 지냄에 앞장서고, 얻지 못한 것을 얻기 위해, 이르지 못한 것에 이르기 위해, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작한다.

PN:an2.45/45.10 · 교차 검사

Tesaṃ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjati.

그들의 뒤를 잇는 사람들은 본 것을 그대로 따라 하게 된다.

PN:an2.45/45.11 · 교차 검사

Sāpi hoti na bāhulikā na sāthalikā, okkamane nikkhittadhurā, paviveke pubbaṅgamā, vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya.

그 사람들 또한 사치스럽지 않고, 해이하지 않고, 물러남에 대해서는 짐을 내려놓고, 홀로 떨어져 지냄에 앞장서고, 얻지 못한 것을 얻기 위해, 이르지 못한 것에 이르기 위해, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작한다.

PN:an2.45/45.12 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, aggavatī parisā.

비구들이여, 이것을 으뜸을 갖춘 회중이라 한다.

PN:an2.45/45.13 · 교차 검사

Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

PN:an2.45/45.14 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ aggavatī parisā’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 으뜸을 갖춘 회중이다.

PN:an2.45/45.15 · 교차 검사

AN 2.46

AN 2.46

교차 검사현대역 준비 중

46

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.46/46.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.46/46.2 · 교차 검사

Anariyā ca parisā ariyā ca parisā.

성스럽지 못한 회중과 성스러운 회중이다.

PN:an2.46/46.3 · 교차 검사

Katamā ca, bhikkhave, anariyā parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 성스럽지 못한 회중인가?

PN:an2.46/46.4 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 ‘이것이 괴로움이다’라고 있는 그대로 알지 못하고, ‘이것이 괴로움의 일어남이다’라고 있는 그대로 알지 못하고, ‘이것이 괴로움의 소멸이다’라고 있는 그대로 알지 못하고, ‘이것이 괴로움의 소멸로 이끄는 도닦음이다’라고 있는 그대로 알지 못한다.

주 정본 No.97 부정형. yathābhūta nappajānāti=있는 그대로 알지 못한다(an1.51/51.3 선례)

PN:an2.46/46.5 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, anariyā parisā.

비구들이여, 이것을 성스럽지 못한 회중이라 한다.

PN:an2.46/46.6 · 교차 검사

‘‘Katamā ca, bhikkhave, ariyā parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 성스러운 회중인가?

PN:an2.46/46.7 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 ‘이것이 괴로움이다’라고 있는 그대로 알고, ‘이것이 괴로움의 일어남이다’라고 있는 그대로 알고, ‘이것이 괴로움의 소멸이다’라고 있는 그대로 알고, ‘이것이 괴로움의 소멸로 이끄는 도닦음이다’라고 있는 그대로 안다.

주 정본 No.97 긍정형 — 문자열 고정

PN:an2.46/46.8 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyā parisā.

비구들이여, 이것을 성스러운 회중이라 한다.

PN:an2.46/46.9 · 교차 검사

Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

PN:an2.46/46.10 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ ariyā parisā’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 성스러운 회중이다.

PN:an2.46/46.11 · 교차 검사

AN 2.47

AN 2.47

검토 전현대역 준비 중

47

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.47/47.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.47/47.2 · 교차 검사

Parisākasaṭo ca parisāmaṇḍo ca.

회중의 찌꺼기와 회중의 알짜이다.[불확실]

불확실 parisākasaṭa·parisāmaṇḍa 선례 없음. maṇḍa는 우유 위에 뜨는 가장 좋은 부분(DPD: cream)

PN:an2.47/47.3 · 검토 전

Katamo ca, bhikkhave, parisākasaṭo?

비구들이여, 그러면 무엇이 회중의 찌꺼기인가?

주 팔리는 남성형(Katamo … parisākasaṭo)

PN:an2.47/47.4 · 검토 전

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū chandāgatiṃ gacchanti, dosāgatiṃ gacchanti, mohāgatiṃ gacchanti, bhayāgatiṃ gacchanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 욕망 때문에 그릇된 길로 가고, 성냄 때문에 그릇된 길로 가고, 어리석음 때문에 그릇된 길로 가고, 두려움 때문에 그릇된 길로 간다.

주 chandāgati·dosāgati·mohāgati·bhayāgati 선례 없음. agati=가서는 안 될 곳→「그릇된 길」

PN:an2.47/47.5 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, parisākasaṭo.

비구들이여, 이것을 회중의 찌꺼기라 한다.

PN:an2.47/47.6 · 검토 전

‘‘Katamo ca, bhikkhave, parisāmaṇḍo?

비구들이여, 그러면 무엇이 회중의 알짜인가?

PN:an2.47/47.7 · 검토 전

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū na chandāgatiṃ gacchanti, na dosāgatiṃ gacchanti, na mohāgatiṃ gacchanti, na bhayāgatiṃ gacchanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 욕망 때문에 그릇된 길로 가지 않고, 성냄 때문에 그릇된 길로 가지 않고, 어리석음 때문에 그릇된 길로 가지 않고, 두려움 때문에 그릇된 길로 가지 않는다.

PN:an2.47/47.8 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, parisāmaṇḍo.

비구들이여, 이것을 회중의 알짜라 한다.

PN:an2.47/47.9 · 검토 전

Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

PN:an2.47/47.10 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ parisāmaṇḍo’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 회중의 알짜이다.

PN:an2.47/47.11 · 검토 전

AN 2.48

AN 2.48

교차 검사현대역 준비 중

48

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.48/48.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.48/48.2 · 교차 검사

Okkācitavinītā parisā nopaṭipucchāvinītā, paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā.

헛된 말로 길들여지고 되물음으로 길들여지지 않은 회중, 되물음으로 길들여지고 헛된 말로 길들여지지 않은 회중이다.[불확실]

불확실 okkācitavinīta·paṭipucchāvinīta 선례 없음. okkācita는 어원이 불투명하며 DPD는 empty talk로 새긴다

PN:an2.48/48.3 · 교차 검사

Katamā ca, bhikkhave, okkācitavinītā parisā nopaṭipucchāvinītā?

비구들이여, 그러면 무엇이 헛된 말로 길들여지고 되물음으로 길들여지지 않은 회중인가?

PN:an2.48/48.4 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ye te suttantā tathāgatabhāsitā gambhīrā gambhīratthā lokuttarā suññatāpaṭisaṃyuttā tesu bhaññamānesu na sussūsanti na sotaṃ odahanti na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti na ca te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이, 여래가 설하고 깊고 뜻이 깊고 세간을 넘어서고 공(空)과 이어진 그 경들이 설해질 때에는 들으려 하지 않고, 귀 기울이지 않고, 완전한 앎을 위해 마음을 두지 않고[불확실], 그 법들을 배워야 하고 익혀야 한다고 여기지 않는다.[불확실]

불확실 suññatāpaṭisaṃyutta·lokuttara·gambhīratthā·tathāgatabhāsita 선례 없음. aññā cittaṃ upaṭṭhapeti는 aññā를 「완전한 앎」(여격)으로 읽었으나 añña(다른 것)로 읽는 갈래도 있다

PN:an2.48/48.5 · 교차 검사

Ye pana te suttantā kavitā kāveyyā cittakkharā cittabyañjanā bāhirakā sāvakabhāsitā tesu bhaññamānesu sussūsanti sotaṃ odahanti aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti, te ca taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā na ceva aññamaññaṃ paṭipucchanti na ca paṭivicaranti –

그러나 시인이 지었고 시로 되었고 글자가 화려하고 표현이 화려하며 바깥것이고 제자가 설한 그 경들이 설해질 때에는 들으려 하고, 귀 기울이고, 완전한 앎을 위해 마음을 두고, 그 법들을 배워야 하고 익혀야 한다고 여긴다. 그리고 그들은 그 법을 익히고 나서 서로 되묻지도 않고 따져보지도 않는다 —

주 kavita·kāveyya·cittakkhara·cittabyañjana·bāhiraka·sāvakabhāsita 선례 없음

PN:an2.48/48.6 · 교차 검사

‘idaṃ kathaṃ, imassa ko attho’ti?

‘이것은 무엇이며, 이것의 뜻은 무엇인가?’라고.

PN:an2.48/48.7 · 교차 검사

Te avivaṭañceva na vivaranti, anuttānīkatañca na uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ na paṭivinodenti.

그들은 열리지 않은 것을 열지 않고, 밝혀지지 않은 것을 밝히지 않고, 의심할 만한 여러 법들에 대해 의심을 몰아내지 않는다.

주 avivaṭa·anuttānīkata·kaṅkhāṭhāniya 선례 없음

PN:an2.48/48.8 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, okkācitavinītā parisā no paṭipucchāvinītā.

비구들이여, 이것을 헛된 말로 길들여지고 되물음으로 길들여지지 않은 회중이라 한다.

PN:an2.48/48.9 · 교차 검사

‘‘Katamā ca, bhikkhave, paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā?

비구들이여, 그러면 무엇이 되물음으로 길들여지고 헛된 말로 길들여지지 않은 회중인가?

PN:an2.48/48.10 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ye te suttantā kavitā kāveyyā cittakkharā cittabyañjanā bāhirakā sāvakabhāsitā tesu bhaññamānesu na sussūsanti na sotaṃ odahanti na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, na ca te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이, 시인이 지었고 시로 되었고 글자가 화려하고 표현이 화려하며 바깥것이고 제자가 설한 그 경들이 설해질 때에는 들으려 하지 않고, 귀 기울이지 않고, 완전한 앎을 위해 마음을 두지 않고, 그 법들을 배워야 하고 익혀야 한다고 여기지 않는다.

PN:an2.48/48.11 · 교차 검사

Ye pana te suttantā tathāgatabhāsitā gambhīrā gambhīratthā lokuttarā suññatāpaṭisaṃyuttā tesu bhaññamānesu sussūsanti sotaṃ odahanti aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, te ca dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti.

그러나 여래가 설하고 깊고 뜻이 깊고 세간을 넘어서고 공(空)과 이어진 그 경들이 설해질 때에는 들으려 하고, 귀 기울이고, 완전한 앎을 위해 마음을 두고, 그 법들을 배워야 하고 익혀야 한다고 여긴다.

PN:an2.48/48.12 · 교차 검사

Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā aññamaññaṃ paṭipucchanti paṭivicaranti –

그들은 그 법을 익히고 나서 서로 되묻고 따져본다 —

PN:an2.48/48.13 · 교차 검사

‘idaṃ kathaṃ, imassa ko attho’ti?

‘이것은 무엇이며, 이것의 뜻은 무엇인가?’라고.

PN:an2.48/48.14 · 교차 검사

Te avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti.

그들은 열리지 않은 것을 열고, 밝혀지지 않은 것을 밝히고, 의심할 만한 여러 법들에 대해 의심을 몰아낸다.

PN:an2.48/48.15 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā.

비구들이여, 이것을 되물음으로 길들여지고 헛된 말로 길들여지지 않은 회중이라 한다.

PN:an2.48/48.16 · 교차 검사

Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

PN:an2.48/48.17 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 되물음으로 길들여지고 헛된 말로 길들여지지 않은 회중이다.

PN:an2.48/48.18 · 교차 검사

AN 2.49

AN 2.49

교차 검사현대역 준비 중

49

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.49/49.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.49/49.2 · 교차 검사

Āmisagaru parisā no saddhammagaru, saddhammagaru parisā no āmisagaru.

재물을 중히 여기고 참된 법을 중히 여기지 않는 회중, 참된 법을 중히 여기고 재물을 중히 여기지 않는 회중이다.

주 saddhamma=참된 법(an2.42/42.2·42.4 확정본). āmisa=재물, garu=중히 여김 — āmisagaru 선례 없음

PN:an2.49/49.3 · 교차 검사

Katamā ca, bhikkhave, āmisagaru parisā no saddhammagaru?

비구들이여, 그러면 무엇이 재물을 중히 여기고 참된 법을 중히 여기지 않는 회중인가?

PN:an2.49/49.4 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū gihīnaṃ odātavasanānaṃ sammukhā aññamaññassa vaṇṇaṃ bhāsanti –

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 흰옷 입은 재가자들 앞에서 서로를 두고 칭찬을 말한다 —

주 odātavasana 선례 없음

PN:an2.49/49.5 · 교차 검사

‘asuko bhikkhu ubhatobhāgavimutto, asuko paññāvimutto, asuko kāyasakkhī, asuko diṭṭhippatto, asuko saddhāvimutto, asuko dhammānusārī, asuko saddhānusārī, asuko sīlavā kalyāṇadhammo, asuko dussīlo pāpadhammo’ti.

‘아무개 비구는 양쪽으로 해탈한 이고, 아무개는 지혜를 통해 해탈한 이고, 아무개는 몸으로 체득한 이고, 아무개는 견해에 이른 이고, 아무개는 믿음을 통해 해탈한 이고, 아무개는 법을 따르는 이고, 아무개는 믿음을 따르는 이고, 아무개는 계를 지키고 좋은 성품을 지녔고, 아무개는 계를 어기고 나쁜 성품을 지녔다’라고.[불확실]

불확실 은 일곱 부류(ubhatobhāgavimutta·paññāvimutta·kāyasakkhī·diṭṭhippatta·saddhāvimutta·dhammānusārī·saddhānusārī) 전체에 걸린다. paññāvimutta는 an2.32/32.13에서도 「지혜를 통한 해탈」로 두되 [불확실] 표시된 상태

PN:an2.49/49.6 · 교차 검사

Te tena lābhaṃ labhanti.

그들은 그것으로 이득을 얻는다.

PN:an2.49/49.7 · 교차 검사

Te taṃ lābhaṃ labhitvā gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti.

그들은 그 이득을 얻고 나서 묶이고, 홀리고, 빠져들어, 위험을 보지 못하고 벗어남을 알지 못한 채 쓴다.

주 gathita·mucchita·ajjhopanna·anādīnavadassāvī·anissaraṇapañña 선례 없음

PN:an2.49/49.8 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, āmisagaru parisā no saddhammagaru.

비구들이여, 이것을 재물을 중히 여기고 참된 법을 중히 여기지 않는 회중이라 한다.

PN:an2.49/49.9 · 교차 검사

‘‘Katamā ca, bhikkhave, saddhammagaru parisā noāmisagaru?

비구들이여, 그러면 무엇이 참된 법을 중히 여기고 재물을 중히 여기지 않는 회중인가?

PN:an2.49/49.10 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū gihīnaṃ odātavasanānaṃ sammukhā aññamaññassa vaṇṇaṃ na bhāsanti –

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 흰옷 입은 재가자들 앞에서 서로를 두고 칭찬을 말하지 않는다 —

PN:an2.49/49.11 · 교차 검사

‘asuko bhikkhu ubhatobhāgavimutto, asuko paññāvimutto, asuko kāyasakkhī, asuko diṭṭhippatto, asuko saddhāvimutto, asuko dhammānussārī, asuko saddhānusārī, asuko sīlavā kalyāṇadhammo, asuko dussīlo pāpadhammo’ti.

‘아무개 비구는 양쪽으로 해탈한 이고, 아무개는 지혜를 통해 해탈한 이고, 아무개는 몸으로 체득한 이고, 아무개는 견해에 이른 이고, 아무개는 믿음을 통해 해탈한 이고, 아무개는 법을 따르는 이고, 아무개는 믿음을 따르는 이고, 아무개는 계를 지키고 좋은 성품을 지녔고, 아무개는 계를 어기고 나쁜 성품을 지녔다’라고.

주 저본은 이 자리에서만 dhammānussārī(ss)로 적혔다 — 49.6의 dhammānusārī와 표기가 다르나 저본 그대로 두었다

PN:an2.49/49.12 · 교차 검사

Te tena lābhaṃ labhanti.

그들은 그것으로 이득을 얻는다.

PN:an2.49/49.13 · 교차 검사

Te taṃ lābhaṃ labhitvā agathitā amucchitā anajjhosannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti.

그들은 그 이득을 얻고도 묶이지 않고, 홀리지 않고, 빠져들지 않고, 위험을 보고 벗어남을 알면서 쓴다.

PN:an2.49/49.14 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, saddhammagaru parisā noāmisagaru.

비구들이여, 이것을 참된 법을 중히 여기고 재물을 중히 여기지 않는 회중이라 한다.

PN:an2.49/49.15 · 교차 검사

Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

PN:an2.49/49.16 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ saddhammagaru parisā noāmisagarū’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 참된 법을 중히 여기고 재물을 중히 여기지 않는 회중이다.

PN:an2.49/49.17 · 교차 검사

AN 2.50

AN 2.50

교차 검사현대역 준비 중

50

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.50/50.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.50/50.2 · 교차 검사

Visamā ca parisā samā ca parisā.

고르지 못한 회중과 고른 회중이다.[불확실]

불확실 visama/sama 선례 없음. DPD lit. not even / even

PN:an2.50/50.3 · 교차 검사

Katamā ca, bhikkhave, visamā parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 고르지 못한 회중인가?

PN:an2.50/50.4 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ adhammakammāni pavattanti dhammakammāni nappavattanti, avinayakammāni pavattanti vinayakammāni nappavattanti, adhammakammāni dippanti dhammakammāni na dippanti, avinayakammāni dippanti vinayakammāni na dippanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 법답지 않은 행위가 행해지고 법다운 행위가 행해지지 않으며, 율에 맞지 않는 행위가 행해지고 율에 맞는 행위가 행해지지 않으며, 법답지 않은 행위가 빛나고 법다운 행위가 빛나지 않으며, 율에 맞지 않는 행위가 빛나고 율에 맞는 행위가 빛나지 않는다.[불확실]

불확실 adhammakamma·vinayakamma 선례 없음. 여기의 kamma는 승가의 의결 행위(갈마)를 가리키는 율장 용어이나 직역층에서는 「행위」로 두었다

PN:an2.50/50.5 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, visamā parisā.

비구들이여, 이것을 고르지 못한 회중이라 한다.

PN:an2.50/50.6 · 교차 검사

( )( )

‘‘Katamā ca, bhikkhave, samā parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 고른 회중인가?

PN:an2.50/50.8 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ dhammakammāni pavattanti adhammakammāni nappavattanti, vinayakammāni pavattanti avinayakammāni nappavattanti, dhammakammāni dippanti adhammakammāni na dippanti, vinayakammāni dippanti avinayakammāni na dippanti.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 법다운 행위가 행해지고 법답지 않은 행위가 행해지지 않으며, 율에 맞는 행위가 행해지고 율에 맞지 않는 행위가 행해지지 않으며, 법다운 행위가 빛나고 법답지 않은 행위가 빛나지 않으며, 율에 맞는 행위가 빛나고 율에 맞지 않는 행위가 빛나지 않는다.

PN:an2.50/50.9 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, samā parisā.

비구들이여, 이것을 고른 회중이라 한다.

PN:an2.50/50.10 · 교차 검사

( ) Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

( ) 비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

주 앞의 빈 괄호는 저본 표기 그대로

PN:an2.50/50.11 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ samā parisā’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 고른 회중이다.

PN:an2.50/50.12 · 교차 검사

AN 2.51

AN 2.51

교차 검사현대역 준비 중

51

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.51/51.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.51/51.2 · 교차 검사

Adhammikā ca parisā dhammikā ca parisā…pe… imā kho, bhikkhave, dve parisā.

법답지 못한 회중과 법다운 회중이다. 〔비구들이여, 그러면 무엇이 법답지 못한 회중인가? 비구들이여, 여기 어떤 회중에서 . 비구들이여, 이것을 법답지 못한 회중이라 한다. 비구들이여, 그러면 무엇이 법다운 회중인가? 비구들이여, 여기 어떤 회중에서 [불확실]. 비구들이여, 이것을 법다운 회중이라 한다.〕 비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.[불확실]

불확실 …pe… 복원. 틀(Katamā ca … / Idha … / Ayaṃ vuccati …)은 바로 앞 경 an2.50의 완전 등장 구간에서 기계적으로 복원했다. 그러나 adhammikā/dhammikā parisā의 정의 내용 자체는 이 품 안 어디에도 완전히 등장하지 않는다(an2.50의 adhammakamma 서술은 visamā/samā의 정의이지 이것의 정의가 아니다). 따라서 정의 자리 두 곳은 작문하지 않고 로 남긴다

생략 복원 원문의 …pe…를 AN 2.50:50.4 ~ PN:an2.50/50.10 (문답 틀만)에서 되살렸습니다.

PN:an2.51/51.3 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ dhammikā parisā’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 법다운 회중이다.

PN:an2.51/51.4 · 교차 검사

AN 2.52

AN 2.52

교차 검사현대역 준비 중

52

‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā.

비구들이여, 이 둘이 회중이다.

PN:an2.52/52.1 · 교차 검사

Katamā dve?

무엇이 둘인가?

PN:an2.52/52.2 · 교차 검사

Adhammavādinī ca parisā dhammavādinī ca parisā.

법 아닌 것을 말하는 회중과 법을 말하는 회중이다.

주 51경의 adhammikā/dhammikā(법답지 못한/법다운)와 구분하기 위해 -vādinī를 「말하는」으로 살렸다

PN:an2.52/52.3 · 교차 검사

Katamā ca, bhikkhave, adhammavādinī parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 법 아닌 것을 말하는 회중인가?

PN:an2.52/52.4 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū adhikaraṇaṃ ādiyanti dhammikaṃ vā adhammikaṃ vā.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 법다운 것이든 법답지 않은 것이든 다툼거리를 든다.

주 adhikaraṇa=다툼거리(an2.15/15.1·15.2 선례)

PN:an2.52/52.5 · 교차 검사

Te taṃ adhikaraṇaṃ ādiyitvā na ceva aññamaññaṃ saññāpenti na ca saññattiṃ upagacchanti, na ca nijjhāpenti na ca nijjhattiṃ upagacchanti.

그들은 그 다툼거리를 들고서 서로를 납득시키지도 못하고 납득에 이르지도 못하며, 헤아리게 하지도 못하고 헤아림에 이르지도 못한다.

주 saññatti·nijjhatti 선례 없음

PN:an2.52/52.6 · 교차 검사

Te asaññattibalā anijjhattibalā appaṭinissaggamantino tameva adhikaraṇaṃ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti –

그들은 납득시킬 힘도 없고 헤아리게 할 힘도 없고 놓아버릴 뜻도 없어, 바로 그 다툼거리를 완강하게 움켜쥐고 집착하여 말한다 —

주 paṭinissagga=놓아버림(an2.2/2.3·2.5 선례). thāmasā parāmāsā 선례 없음

PN:an2.52/52.7 · 교차 검사

‘idameva saccaṃ moghamañña’nti.

‘이것만이 진리이고 다른 것은 헛되다’라고.

PN:an2.52/52.8 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, adhammavādinī parisā.

비구들이여, 이것을 법 아닌 것을 말하는 회중이라 한다.

PN:an2.52/52.9 · 교차 검사

‘‘Katamā ca, bhikkhave, dhammavādinī parisā?

비구들이여, 그러면 무엇이 법을 말하는 회중인가?

PN:an2.52/52.10 · 교차 검사

Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū adhikaraṇaṃ ādiyanti dhammikaṃ vā adhammikaṃ vā.

비구들이여, 여기 어떤 회중에서 비구들이 법다운 것이든 법답지 않은 것이든 다툼거리를 든다.

PN:an2.52/52.11 · 교차 검사

Te taṃ adhikaraṇaṃ ādiyitvā aññamaññaṃ saññāpenti ceva saññattiñca upagacchanti, nijjhāpenti ceva nijjhattiñca upagacchanti.

그들은 그 다툼거리를 들고서 서로를 납득시키고 납득에 이르며, 헤아리게 하고 헤아림에 이른다.

PN:an2.52/52.12 · 교차 검사

Te saññattibalā nijjhattibalā paṭinissaggamantino, na tameva adhikaraṇaṃ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti –

그들은 납득시킬 힘이 있고 헤아리게 할 힘이 있고 놓아버릴 뜻이 있어, 바로 그 다툼거리를 완강하게 움켜쥐고 집착하여 말하지 않는다 —

PN:an2.52/52.13 · 교차 검사

‘idameva saccaṃ moghamañña’nti.

‘이것만이 진리이고 다른 것은 헛되다’라고.

PN:an2.52/52.14 · 교차 검사

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, dhammavādinī parisā.

비구들이여, 이것을 법을 말하는 회중이라 한다.

PN:an2.52/52.15 · 교차 검사

Imā kho, bhikkhave, dve parisā.

비구들이여, 이것이 두 가지 회중이다.

PN:an2.52/52.16 · 교차 검사

Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ dhammavādinī parisā’’ti.

비구들이여, 이 두 가지 회중 가운데 으뜸은 이것, 곧 법을 말하는 회중이다.

PN:an2.52/52.17 · 교차 검사

Parisavaggo pañcamo.

회중 품, 다섯 번째.

주 품 종결 — 발화가 아니다

PN:an2.52/52.18 · 교차 검사

Tassuddānaṃ –

그 섭송은 —

PN:an2.52/52.19 · 교차 검사

Uttānā vaggā aggavatī, ariyā kasaṭo ca pañcamo;

얕음, 분열, 으뜸을 갖춤, 성스러움, 그리고 찌꺼기가 다섯째이며;

주 섭송 — 43~47경의 표제어

PN:an2.52/52.20 · 교차 검사

Okkācitaāmisañceva, visamā adhammādhammiyena cāti.

헛된 말로 길들여짐과 재물, 그리고 고르지 못함, 법 아님과 법다움이다.[불확실]

불확실 섭송 — 48~52경의 표제어. 마지막 adhammādhammiyena는 저본 연성이 갈린다(adhammā+dhammiyena 등) — 51경(adhammika/dhammika)과 52경(adhammavādinī/dhammavādinī)을 함께 받는 자리로 읽었다

PN:an2.52/52.21 · 교차 검사

Paṭhamo paṇṇāsako samatto.

첫 번째 오십 경 묶음이 끝났다.

주 50경 묶음 종결 — 발화가 아니다

PN:an2.52/52.22 · 교차 검사

❖

함께 볼 층